Jest to praca hobbistyczna, a nie profesjonalna.
Chciałem mieć w języku polskim liturgię godzin, która będzie nawiązywać do tematów poszczególnych niedziel środkowoeuropejskiego luterańskiego roku liturgicznego.
W większości przypadków podąża on za tym, którym posługuje się Evangelische Michaelsbruderschaft.
Z tej racji, że luteranie w Polsce nie mają tradycji organizowania nabożeństw w święta i wspomnienia liturgiczne, do których odnoszą się członkowie Michaelsbruderschaft, z większości wspomnień zrezygnowałem.
Wspomnienie każdego z ewangelistów z osobna połączyłem w jedno ich wspomnienie.
Podobnie zrobiłem ze wspomnieniami apostołów - w tym wypadku posłużyłem się starokościelnym dniem ich rozesłania.
Zarówno niemieccy liturgiści, jak i amerykański twórca brewiarza Oremus podkreślają, że cała modlitwa ma się odbywać w chrześcijańskiej wolności, stąd ten kalendarz to tylko moja propozycja zorganizowania tekstów Liturgii Godzin.
Zależało mi na zachowaniu intuicji Benedykta z Nursji, by Psałterzem modlić się w sposób ciągły. Aby jednak móc godzić codzienną modlitwę poranną (jutrznię), wieczorną (nieszpory) i nocną (kompletę), zdecydowałem się na opracowanie podziałów psalmów tak, aby cały cykl 150 psalmów odmówić w 6 tygodni.
Podstawą psałterza jest Biblia Gdańska z 1881 roku (domena publiczna). Nie mogłem posłużyć się żadnym tekstem, który jest objęty ochroną praw autorskich. Nie mogłem też wykorzystać Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej, gdyż nie zezwala ona na ingerencję w tekst, a musiałem usunąć np. słowo SELA lub poprzestawiać wyrazy.
Psalmy pociąłem i zmodernizowałem, by przy śpiewaniu na tonach psalmowych nie trzeba było się męczyć z trudną pisownią czy bardzo starym językiem. Aby lepiej się to śpiewało, poprzesuwałem słowa tak, aby pojedyncze sylaby nie kończyły nigdy fleksy, medianty ani całego wersu. Np. aby słowa takie jak "mnie", "łuk", "się", "Bóg", "Pan" nie występowały na końcu linijki, bo to trochę komplikuje śpiewanie.
Gdy organizuję warsztaty ze śpiewania Liturgii Godzin, to takie sylaby utrudniają śpiew.
Antyfony przy psalmach i kantykach starotestamentowych to po prostu fragmenty danego psalmu. Wybierałem wiersze tak, aby nie był to pierwszy wiersz, ponieważ gdy organizuję warsztaty, to taka antyfona jest świetnym sposobem, by zaintonować pozostałym modlącym się ton psalmowy, zamiast go po prostu mruczeć.
Kantyk Trzech Młodzieńców, z apokryficznych dodatków do Księgi Daniela, wziąłem z Biblii Gdańskiej z XVII wieku i również zmodernizowałem. Protestanckie biblie bardzo długo miały drukowane księgi apokryficzne. Sam Luter je przetłumaczył w swojej Lutherbibel oraz zachęcał do ich czytania.
Znaki do śpiewu (gwiazdka, krzyżyk) dodałem, starając się trzymać numeracji wierszy w psalmach. Numeracja jednak to pomysł z okolic renesansu i baroku, stąd pozwalałem sobie niekiedy rozbijać bardzo długie wersy na dwa osobne.
Antyfony do Benedictusa i do Magnificatu oraz responsoria pochodzą w pierwszej kolejności z luterańskiej Psalmodia, hoc est, Cantica sacra veteris ecclesiae selecta Lukasa Lossiusa — zbioru wydanego po raz pierwszy w Norymberdze w roku 1553, z przedmową Filipa Melanchtona. Tłumaczenie jest również hobbystyczne, nie znam bowiem łaciny, angielskiego ani niemieckiego na tyle, by nazywać się tłumaczem. Korzystałem przede wszystkim z programów do tłumaczenia i istniejących angielskich tłumaczeń.
Z tej racji, że lekcjonarz nie odpowiada temu z czasów Lossiusa, niektóre introity przerobiłem tak, aby były antyfonami lub responsoriami. Gdy brakło w Psalmodii jakichś antyfon lub responsoriów, sięgnąłem do CantusDB - międzynarodowej bazy danych chorałów, w której można wyszukiwać po tekście biblijnym.
Ostatecznie stoi w tym brewiarzu 151 antyfon: 99 jest Lossiusa, 46 z CantusDB, a pozostałe sześć to antyfony wielkie 17-22 grudnia, których u Lossiusa nie ma wcale. Responsoriów jest 81: 32 pochodzą od Lossiusa - 27 to jego responsoria, a pięć to jego antyfona i cztery introity przepisane w kształt responsorium - a 49 z CantusDB.
Oracja to krótka modlitwa dnia, którą kończy się jutrznię i nieszpory. W brewiarzu stoi ich 277. Przy każdej wypisane jest źródło oraz rok albo wiek, w którym tekst powstał.
Sto sześćdziesiąt siedem pochodzi z sakramentarzy rzymskich VI-VIII wieku - leoniańskiego, gelazjańskiego i gregoriańskiego. To najstarsze teksty w tym brewiarzu, o osiem wieków starsze niż podział Kościoła. Pięćdziesiąt cztery odczytałem u Paula Zellera Strodacha (1876-1947), luterańskiego duchownego i liturgisty z Filadelfii, w jego The Church Year (Filadelfia 1924); przy kolekcie Common Service podaje on jej łaciński oryginał i nazywa sakramentarz. Dziesięć wziąłem wprost z gregoriańskiego Hadrianum, przez The Sarum Missal in English (1911); a 102 to właśnie oficjum ferialne sakramentarzy - orationes ad Matutinas, ad vesperum, matutinales, vespertinales i cotidianae - z wydań Henry'ego Wilsona.
Czternaście to oracje rytów starożytnych - bizantyjskiego, mozarabskiego i aleksandryjskiego - zebrane przez przez ks. Williama Bright w Ancient Collects (1864). Dziesięć to średniowieczne oracje łacińskie bez atrybucji, również przez ks. Strodacha. Jedna jest Tomasza z Akwinu z roku 1264 - oracja Wielkiego Czwartku, napisana na oficjum Bożego Ciała. Pięć napisał abp. Thomas Cranmer do pierwszego modlitewnika Edwarda VI (1549). Jedna jest Lutra - błogosławieństwo poranne z Małego katechizmu (1529).
Jedenaście to oracje tematyczne ks. Veita Dietricha z Agendbüchlein für die Pfarrherrn auff dem Land (1546). Trzydzieści sześć pochodzi ze szwedzkiego Handbok för svenska kyrkan (1894): Morgonböner poszczególnych okresów i Kyrkoböner, każda pocięta na te dwie lub trzy oracje, które robią jej własne prośby. Jedenaście to modlitwy domowe ks. Johna Wesleya, A Collection of Prayers for Families (1745), po jednej porannej i wieczornej na dzień tygodnia. Czternaście pochodzi z luterańskiej Ameryki XIX wieku: Liturgy of the Pennsylvania Synod (Filadelfia 1860) i Church Book Kościoła Ewangelicko-Luterańskiego w Ameryce Północnej (Filadelfia 1893).
Siedem jest ks. Dietricha Bonhoeffera - to jedyne teksty XX wieku w tym brewiarzu. Napisał trzy modlitwy dla współwięźniów w Tegel w listopadzie 1943 roku: poranną, wieczorną i modlitwę w wielkiej niedoli. Poranna liczy blisko czterysta słów, więc pociąłem ją na cztery oracje, modlitwę w niedoli na dwie, a wieczorna jest dość krótka, by stać tak, jak ją napisał. Stoją one na jednym tygodniu przed końcem roku kościelnego, gdy rok i tak modli się o śmierci i o przychodzącym Królestwie.
Bonhoeffer zginął w 1945 roku, więc jego teksty są w Polsce w domenie publicznej.
Modlitwa dłuższa nie została skrócona przez obcięcie, tylko pocięta w miejscach, w których dzielą ją jej własne prośby, a przy źródle dopisane jest wtedy skrócona.
Teksty kanoniczne pochodzą z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (2017), wydanej przez Fundację Wrota Nadziei. Przekład ten uwspółcześnia archaiczną gramatykę i słownictwo Biblii Gdańskiej z roku 1632. Wydawca wyraża zgodę na kopiowanie i rozpowszechnianie całości lub części publikacji, jednak bez czerpania z tego korzyści finansowych i bez wprowadzania jakichkolwiek zmian.
Teksty apokryficzne pochodzą z Biblii Mariawickiej (1927, domena publiczna).
Hymny pochodzą z trzech źródeł: Kancjonału mazurskiego (Królewiec, XVIII w.), kancjonału ks. Heczki (1914) i Kancjonału górnośląskiego (Katowice 1931); jeden tekst przyszedł spoza nich, z Harfy Syjońskiej (1922). Tam, gdzie tłumaczeń istnieje kilka, wybrane zostało to, które najlepiej przekłada treść oryginału przy zachowaniu metrum. Kilka hymnów przetłumaczyłem sam, albo ma ich wersje robocze; tam, gdzie pod hymnem stoi dopisek „wersja robocza”, tekst czeka jeszcze na redakcję.
O dniu decydują tam, gdzie mają co powiedzieć, dwa świadectwa. Pierwsze to niemiecka pieśń tygodnia (Wochenlied) z porządku perykop Kościoła Ewangelickiego w Niemczech. Drugie to roczny cykl kantat chorałowych Bacha.
Kontakt